In juni 1998 verscheen het boek ”Des plaines mosanes… aux coteaux de Champagne”, samengesteld door Hubert Rutten uit Waterloo. Het lijkt ons de moeite waard een aantal gegevens uit dit boek in een kort artikel1 te verwerken.
Petrus Hubertus Rutten, geboren te Kessenich op 16 juli 1866, huwde te Maaseik op 8 april 1893 met Petronella Hubertina Brouns, geboren te Melick (Nederlands Limburg) op 9 december 1863. Het jonge gezin vestigde zich op de boerderij Vennerhof in ’t Ven te Aldeneik. De boerderij, met een oppervlakte van 15 ha, was in 1815 eigendom van apotheker Vautier-Tulleneers van Maaseik. Van bij de oprichting van de melkerij H.H. Harlindis en Relindis te Geistingen op 26 oktober 1913 was Peter Rutten lid van de Raad van Beheer.
Uit hun huwelijk werden zes kinderen geboren:
- René Rutten geboren te Maaseik op 16 april 1895.
- Jaak Rutten, geboren te Maaseik op 2 mei 1897, aldaar overleden op 6 april 1909.
- Jean Rutten, geboren te Maaseik op 8 februari 1899.
- François Rutten, geboren te Maaseik op 17 februari 1901.
- Marie Rutten, geboren te Maaseik op 5 februari 1903.
- Henri Rutten, geboren te Maaseik op 20 maart 1906.
- Leon Rutten, geboren te Maaseik op 22 november 1908, gevormd door Mgr. Rutten.
De kinderen volgden de lagere school en de kerkdiensten in Aldeneik en uiteraard te voet, hetgeen een niet geringe afstand was. Of zij middelbaar onderwijs genoten hebben, konden we niet achterhalen. Bij de voormalige studenten van de Kruisheren te Maaseik vonden we Jan Rutten uit Maaseik in de periode 1910-1914, hetgeen wel de derde zoon uit het gezin van Peter Rutten zou kunnen zijn.
Na de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) stonden heel wat boerderijen in Frankrijk leeg. Er werd vanuit België geronseld en zoals Hubert Rutten schrijft, door de Boerenbond. Joseph Rutten, voormalig burgemeester van Ophoven en fervent verdediger van de Boerenbond, zou Peter Rutten de raad gegeven hebben om te emigreren naar Frankrijk. Het oog viel op de boerderij La Mardelle, 90 ha, gelegen in de gemeente Saint-Martin-de-Bossenay, in het departement Aube. De eigenaar van de boerderij was de heer de St. Maurice die woonachtig was in Parijs. De zonen Jean en Henri vertrokken reeds op 23 november 1923 naar Frankrijk om in de verwaarloosde boerderij orde op zaken te stellen. De oudste zoon René die zich niet geroepen voelde voor de landbouw, was reeds eerder naar Antwerpen uitgeweken.
Op 26 maart 1924 vertrokken vanuit het station te Maaseik met de trein vader Peter en zijn vrouw Petronella alsmede de kinderen Marie, Leon en François. Deze laatste moest in de wagon van de trein instaan voor de verzorging van twee paarden en een veulen die ook meereisden tot in het station van Romilly-sur-Seine (Frankrijk). De treinreis duurde twee dagen.
Het was voor de familie Rutten waarvan niemand de taal van Veltaire verstond, een enorme uitdaging om het hoofd boven water te houden. Een zaak stond vast. Een weg terug was onmogelijk. De grote uitdaging was: de noeste arbeid. Nog geen twee jaar na zijn aankomst in Frankrijk werd vader Peter ernstig ziek. Hij overleed te Saint-Martin-de-Bossenay op 16 januari 1926 aan maagkanker in de leeftijd van 62 jaar. Zijn verblijf in Frankrijk had amper 22 maanden geduurd. Moeder Petronella nam het roer over en met haar dochter en vier zonen werd ijverig verder geboerd. De familie Rutten kreeg aanzien in de streek.
Opvallend was dat het gezin Rutten-Brouns, samen met enkele Poolse families uit de streek, op godsdienstig gebied toonaangevend was in tegenstelling tot de andere dorpsgenoten die - op zijn zachtst uitgedrukt - niet erg clericaal waren, laat staan goddeloos zoals beweerd werd.
Vandaar dat de Belgische kerkgangers de bijnaam kregen ”Les chrétiens”.
Even blijven we nog stilstaan bij elk der kinderen:
- De oudste zoon René volgde lager onderwijs in de parochieschool van Aldeneik. Het is niet uitgesloten dat hij ook school gelopen heeft bij de Fraters te Maaseik. Alleszins was hij niet voorbestemd voor de landbouwsector en op 23-jarige leeftijd trok hij naar Antwerpen waar hij contact zocht met enkele nonkels van de familie Rutten. Korte tijd was hij werkzaam in een wasserij om nadien huisknecht te worden bij de familie De Cock in Antwerpen waar hij zich een bijzondere Bourgondische levensstijl eigen maakte. Op voorspraak van zijn oom Jan in Antwerpen kreeg hij een baan als kassier in de ”Banque du Crédit liégeois”. Zelden bezocht hij zijn familie in Frankrijk. Uiteraard was hij aanwezig op de uitvaart van zijn vader in 1926 waar hij kennis maakte met Renée, de dochter van Maximin Marcilly, die een boerderij bezat van 50 ha in het dorpje Ossey-les-trois-Maisons, eveneens gelegen in het departement Aube. Hij trouwde met Renée op 28 oktober 1928 te Ossey. Drie jaar later en wel op 26 maart 1931 werd het enig kind Hubert geboren. Tijdens de Tweede Wereldoorlog keerde het gezin Rutten-Marcilly terug naar hun boerderij te Ossey, maar Antwerpen riep hen terug waar René bediende werd bij de Kredietbank. Moeder Renée Marcilly stierf te Ossey les 3 Maisons op 6 oktober 1980 en René te Ossey Les 3 Maisons op 25 mei 1988.
- De zoon Jean was eerder de intellectueel van de familie. We veronderstellen dat hij middelbaar onderwijs volgde (1910-1914) bij de Kruisheren te Maaseik. In 1919 vervulde hij zijn legerdienst. Toen er een optie genomen werd op de boerderij La Mardelle in Frankrijk, werd hij samen met zijn broer Henri, door zijn ouders op verkenning gestuurd. Hij was nadien op de boerderij La Mardelle een stuwende kracht. Hij kreeg kennis met Lucie Aubert, enige dochter van Leon Aubert en Maria Roux, landbouwers te La Fosse-Corduan. Op 18 april 1925 trad hij met haar in het huwelijk en vanaf dit ogenblik baatte hij, samen met zijn schoonvader, diens boerderij uit.
Zij kregen 8 kinderen:
- Jeanne Rutten, 7 februari 1926
- Lucien Rutten, 18 oktober 1927
- Denise Rutten, 22 april 1929
- Noel Rutten, 22 december 1930
- Pierre Rutten, 25 augustus 1933
- Guy Rutten, 10 augustus 1935
- Reine Rutten, 8 februari 19372
- Georges Rutten, 13 april 1940
Nadat Jean Rutten in 1931 de Franse nationaliteit bekomen had, werd hij in 1945 verkozen tot gemeenteraadslid om vanaf 1947 tot 1965 burgemeester te zijn van La Fosse-Corduan. Hij overleed op 24 april 1985 en zijn vrouw Lucie Aubert op 24 februari 1991.
De politieke microbe bleeft evenwel verder leven: zijn dochter Jeanne is nog steeds eerste schepen van La Fosse-Corduan en de kleinzoon Laurent is gemeenteraadslid in Saint-Martin-de-Bossenay.
De enige dochter Marie Rutten die zeer bedreven was in koken, breien en bakken, aangeleerd in Limburg, deed dit ook verder in Frankrijk. Na hand- en spandienst verricht te hebben op de boerderij La Mardelle, trad zij op 28 april 1928 te Saint-Martin-de-Bossenay in het huwelijk met Charles Seurat, geboren te Arelles op 3 september 1894, ambtenaar bij de spoorwegen. Te noteren is dat de Belgische kolonel Aerts getuige was bij dit huwelijk. Het gezin vestigde zich in Troyes. Op 21 oktober 1929 werd de zoon Pierre geboren. Charles Seurat overleed op 25 december 1969 en zijn vrouw Marie in december 1981.
François Rutten, een van de draaischijven van de boerderij La Martelle, huwde te St. Martin-de-Bossenay op 3 september 1929 met Annette Francillon, geboren te St. Martin-de-Bossenay op 15 februari 1908. Vader Francillon die een oudstrijder was van de oorlog 1914-1918, eiste dat François eerst de Franse nationaliteit bekwam vooraleer hij met de dochter Annette mocht trouwen. Samen met zijn schoonouders baatte hij een boerderij uit die een oppervlakte had van 28 ha. Gedurende de Tweede Wereldoorlog werd hij tijdens een razzia opgepakt door de Duitsers en weggevoerd naar Duitse kampen waar hij vier jaar verbleef. Uit hun huwelijk werden twee zonen geboren:
- Bernard, geboren 10 juni 1930
- Gerard, geboren 17 april 1935
Annette Francillon overleed op 26 april 1982 en François op 2 april 1990.
Henri Rutten bleef na het huwelijk van Jean, Marie en François, samen met zijn jongste broer Leon en zijn moeder Petronella op de boerderij La Mardelle. De lasten werden te zwaar en er werd uitgeweken naar een andere oplossing en deze vonden ze. In 1930 werd verhuisd naar de boerderij van hun broer René, gelegen in Ossey les Maisons. Na het huwelijk van Leon in 1934 ging moeder Petronella die 71 jaar geworden was, apart wonen terwijl zoon Henri eerst zijn broer Jean bijstond op de boerderij te La Fosse Corduan en nadien op de boerderij van zijn broer Leon te Vannes. Op 10 oktober 1936 trouwde Henri te Coussegrey met Lucie Thoreau, geboren 29 juli 1903 waarmee hij de boerderij van haar ouders uitbaatte. Henri had het moeilijk om de Franse taal te beheersen. Trouwens, hij heeft tot aan zijn dood de Belgische nationaliteit behouden. Op 9 maart 1943 werd hun zoon Francis geboren. Lucie was 40 jaar. Het echtpaar Henri Rutten-Thoreau kende een rustige oude dag. Moeder Lucie stierf op 11 juni 1985 en vader Henri, de laatste Aldeneikenaar, op 27 maart 1998.
Leon Rutten, de jongste zoon, vervulde rond 1929 zijn militaire dienst in Luik hetgeen hem toegelaten had de Franse taal beter te kennen. Tijdens deze legerdienst zocht hij de familie Rutten op in Luik en in Antwerpen. Op 4 oktober 1932 trouwde hij met Georgette Contat, geboren te Vannes op 2 april 1915. Leon was 24 jaar en Georgette iets meer dan 17 jaar. Beiden baatten te Vannes een boerderij uit van 40 ha. Hun dochter Bernadette werd geboren op 29 september 1935. Gezien Leon de Belgische nationaliteit behouden had, werd hij in 1940 gemobiliseerd. Tijdens de 18daagse veldtocht, werd hij in Duinkerken krijgsgevangen genomen. Verwijzend naar zijn familie in Antwerpen en nog steeds Vlaming zijnde en Vlaams sprekend, werd hij door de Duitsers ontslagen. Hij verbleef enkele dagen bij Henri Brouns, de broer van zijn moeder, om op 27 juni 1940 terug te belanden in Frankrijk. Op 14 juni 1946 bekwam hij de Franse nationaliteit. Met ijver en toewijding hebben Leon en zijn vrouw Georgette hun boerderij te Vannes uitgebaat. Leon stierf op 9 juli 1987. Georgette was tijdens de Ruttenbijeenkomst in Frankrijk op 5 juli 1998 de gevierde oma.
Opvallend is dat de vijf zonen Rutten trouwden met een enige dochter die dan nog de enige erfgename was van een niet geringe boerderij. Op deze wijze kenden allen een goede start. Hun kinderen en kleinkinderen, hoewel weinig in aantal, stellen het in Frankrijk zeer goed.
1937 - 2023